سوالات آزمون آمار و احتمالات سال 1391 در 20 سوال طراحی شده بود که به نسبت سال 1390 به میزان 5 سوال کاهش داشته است. با این حال تعداد 6 سوال وجود داشت که به نظر میرسدمربوط به مباحث دیگر آمار توصیفی و نه مربوط به آمار استنباطی بوده است.همچنین آزمون امسال نیز به میزان سال های گذشته بیشتر شامل سوالات مربوط به مفاهیم پایه ای در آمار می شد تا سوالات مربوط به روش تحقیق.از این بین سوالات مربوط به آمار بیشتر شامل سوالات مفهومی و حل کردنی بوده است و سوالات تئوریکی کمتر به چشم میخورد. همچنین به لحاظ بودجه بندی آزمون امسال به میزان کمتری پراکندگی موضوعی داشته است و شاید این موضوع به کم شدن سوالات آزمون سال 1391 مربوط باشد. آزمون سال 1391 به میزان بیشتری از سوالات مفهومی و حل کردنی در مقایسه با آزمون سال 1390 استفاده کرده است، به عبارت دیگر سوالات مربوط به شاخصهای پراکندگی و نیز مفاهیم بنیادی در آمار استنباطی و نیز مفاهیم بنیادی در آزمون توصیفی به نسبت بیشتری از آزمون سال گذشته استفاده شده است. همچنین چنین به نظر میرسد که آزمون سال 90 و 91 به لحظ ضریب دشواری تفاوتی با یکدیگر تداشته باشند.به صورتی که در بعضی سوالات آزمون سال 90 دارای ضریب دشواری بیشتر و در برخی از سوالات آزمونسال 91 دارای ضریب دشواری بیشتر بوده است.
با توجه به موضوعات مشاهده شده در آزمون امسال آمار و روش تحقیق میتوان نکات زیر را به عنوان پیشنهاد که برای طراحی سوالات آتی باید مد نظر قرار گیرد مطرح میشود:
1ـ در آزمون‌های آتی از سوالات مربوط به مفاهیم بنیادی آمار استنباطی و توصیفی به میزان بیشتری استفاده شود.
2ـ همچنین سوالات مربوط بهشاخصهای پراکندگی در حد بیشتری طراحی شود.
3ـ سوالات مربوط به احتمالات درصد کمتری را در سوالات طراحی شده ی آتی به خود اختصاص دهد.
4ـ در رابطه با منابع پیشنهادی یه نظر میرسد علاوه بر کتاب دکتر دلاور میتوان مباحث پایه ای امار استنباطی از کتاب دکتر خنجی را نیز به عنوان منبع مکمل در دستور کار قرار داد.

آزمون روانشناسی تربیتی در سال 1391 در 20 سوال تنظیم یافته بود که در مقایسه با آزمون سال 1390 که در آن 25 سوال طراحی شده بود کاهش نشان میداد و متعاقب آن زمان کمتری هم برای پاسخگویی به انها در نظر گرفته شده بود.به لحاظ پراکندگی در سوالات 2 سال تفاوت خاصی مشاهده نشده است به استثنای اینکه در آزمون سال 1391 از مباحث مربوط به ویگوتسکی، انگیزش در یادگیری، سبکهای یادگیری،طراحی های آموزشی و مواد آموزشی سوالی طراحی نشده بود که در مقایسه با آزمون سال گذشته که این مواد در آن طراحی شده بود کاهش نشان میداد اما در مباحث مربوط به مابقی سر فصلها تفاوت خاصی مشاهده نشد. نکته دیگر در طراحی آزمون سال 91 به لحاظ ضریب دشواری مربوط به این آزمون است که در پراکندگی سوالات به نسبت سال قبل تغییر قابل اهمیتی مشاهده نشده است و هر دو آزمون به یک میزان دارای ضریب دشواری بوده اند.در آزمون امسال حدود 6 سوال موجود بود که پاسخگویی به آنها با توجه به منابع معرفی شده دشوار بوده است.با این حال ذکر این نکته حائز اهمیت است که در آزمون امسال از مباحث مربوط به راهبردهای یادگیری به نسبت سال گذشته سوالات بیشتری مطرح شده بود.
با توجه به مطالعه ی صورت گرفته در آزمون 2 سال نکاتی حائز اهمیت است:
1ـ اگر چه کتاب روانشناسی پرورشی دکتر سیف منبع بسیار جامعی است اما کافی نیست و به نظر میرسد کتاب روانشناسی تربیتی سنتراک نیز جزء منابع پیشنهادی معرفی شود.
2ـ به نظر میرسد نظر طراحان آزمون با طراحی سوالات مفهومی موافق تر باشد و بنابراین از سوالات مفهومی در درس روانشناسی تربیتی به میزان بیشتری استفاده شود.

با توجه به مقایسه به عمل آمده در زمینه سوالات آزمون روانشناسی رشد در 2 سال اخیر نکاتی چند حائز اهمیت است. اولی نکته این مساله است که در سال 1390 سوالات درس روانشناسی رشد 25 سوال و در سال 1391 سوالات این درس 20 سوال در نظر گرفته شده است. متناسب با کاهش سوالات، زمان پاسخگویی به آنها نیز متناسب با آن کاهش یافته بود که به میزان متناسب این کاهش صورت گرفته بود که در این زمینه تغییری مشاهده نشده. دوم اینکه ضریب دشواری در مقایسه با هر سوال مورد بررسی قرار گرفت و معلوم گردید که در بعضی از سوالات که مربوط به مبحث پیاژه و نیز سایر نظریه پردازان شناختی، تحلیل‌گری و نیز نظریه پردازان جدیدتر بود سوالات آزمون 1390 به میزان قابل توجهی از سطح دشواری بالاتری برخردار بودند ولی در عوض سولات مربوط یه جریان رشد و نظریه پردازان رفتار گرایی ، سوالات در آزمون سال 1390 از ضریب دشواری بیشتری برخوردار بود که با توجه به تناسب در نظر گرفته شده میتوان گفت در کل ضریب دشواری در این 2 سال به یک میزان در نظر گرفته شده بوده است. مساله دیگر در زمینه با آزمون این نکته است که آزمون سال 1391 از نظریه پردازان جدیدتر در آزمون استفاده شده بود که این میزان در آزمون سال 1390 با توجه به 25 سوالی بودن آن از تعداد کمتری برخوردار بوده است. این مطلب نشان میدهد که طراحان سوال تلاش کرده اند تا در آزمون سال 1390 از مطالب جدیدتر ی در طراحی آزمون استفاده کنند که این مطلب اهمیت مطالعه ی مطالب جدیدتر و به روزترو متعاقب آن مطالعه ی منابع جدیدتر را گوشزد می‌کند. نکته دیگر مبحث مفهومی بودن سوالات و حفظی بودن آنهاست که با توجه به نسبت طراحی سوال تفاوتی میان آزمون‌های 2 سال مشاهده نشد.
با توجه به آنچه گفته شد می‌توان نکاتی چند را به عنوان پیشنهاد مطرح کرد:
1ـ از منابع جدیدتر برای پیشنهادات منبع استفاده شود.
2ـ در طراحی سوالات نمونه از پیاژه و سایر نظریه پردازان شناختی مثل اریکسون بیشتر سوال طرح شود.
3ـ نظریه پردازان رشدی متاًخر تر بیشتر در طراحی ها مد نظر گرفته شود.
4ـ در طراحی آزمونهای سالهای آتی سوالات مقایسه ای بین نظریه پردازان – به دلیل افزایش این گونه سوالات در ازمون 1391- بیشتر مد نظر گرفته شود.

سوالات روانشناسی سال 1391 با سال 1390 تغییراتی را داشته است. مهمترین تغییر در تعداد سوالات بوده است که در آزمون سال 91 تعداد سوالات به 20 سوال تقلیل پیدا کرده بود.و با توجه به این تقلیل زمان پاسخدهی به سوالات نیز کاهش پیدا کرده بود که با توجه به نسبت زمان در سوالات 25 تایی سال قبل به لحاظ میانگین زمان هر سوال تغییری به وجود نیامده است. نکته پر اهمیت دیگر در تعداد سوالات مفهومی در امسال بوده است که به میزان چشمگیری در مقایسه با سال قبل کاهش پیدا کرده بوده است. به طوری که در سال گذشته حدود 12 سوال مفهومی بوده و 13 سوال بقیه حفظی بوده است . اما در کنکور 91 تعداد سوالات مفهومی تنها 4 سوال بوده و بقیه به صورت حفظی طراحی شده بوده است. این کاهش نشان میدهد به علت وجود رقابت نزدیک میان شرکت کنندگان تعداد سوالات حفظی که در آن امکان فراموشی به مراتب بیشتر از سوالات مفهومی میباشد گنجانده شده است.به این دلیل سوالان حفظی از مباحث فیزیولوژیک و مکاتب بیشتر به چشم میخورد. مساله دیگر در بودجه بندی سوالات بوده است که بجز مبحث احساس و ادراک که تعداد بیشتری را در ازمون سال 90 به خود اختصاص داده بود تفاوت زیادی بین بقیه ی مباحث به وجود نیامده بود و مباحث با همان پراکندگی سال گذشته طراحی شده بوده است.
نکته دیگر این است که به اعتقاد نگارنده ضریب دشواری سوالات آزمون 1390 به مراتب بیشتر از سوالات آزمون 1391 بوده است که این مساله نکاتی را حائز اهمیت میکند:
1ـ در طراحی سوالات آزمونهای آتی روی سوالات حفظی تاکید بیشتری شود
2ـ منبع موجود در طراحی تست بیشتر از کتاب روانشناسی عمومی هیلگارد بوده است که در این زمینه برای سال آتی نیز این منبع جامع به نظر میرسد.
3ـ از درجه دشواری سوالات کاسته شده است تا توان رقابتی در شرکت کنندگان به یک میزان افزایش یابد و در این میان دانشجویان رتبه های بالاتری کسب کرده و توجیهی برای افزایش ضریب پذیرش آزمون کارشناسی ارشد سالهای آتی وجود داشته باشد.

درس سنجش و اندازه‌گیری در سال 1391 به مانند بقیه سوالات در 20 سوال طراحی شده بود. که این میزان 5 سوال از سال 1390 کمتر بود. در سوالات امسال از مفاهیم ارزشیابی آموزشی و ارزشیابی پیشرفت تحصیلی، همچنین اجرا و نمره‌گذاری و نیز تفسیر نمره‌های آزمون و روش‌های سنجش رفتار سوال طراحی شده بود که در مقایسه با سر فصلهای معرفی شده در چارت میزان کمتری را به خود اختصاص داده بود. از این میان سوالات سال 1390 نیز با همین پراکندگی موضوعی در ازمون مطرح شده بود و به نظر میرسد در هر سال میزان قابل توجهی از سر فصلها به دلیل پراکندگی بیش از اندازه موضوعات حذف میگردد که البته در مقایسه که در دو آزمون سال 1390 و آزمون 1391 به عمل آمد این حذفیات غیر قابل پیش بینی بوده و امکان حذف برخی از سرفصلها دور از منطق به نظر میرسد.در هر دو سال ضریب دشواری دو آزمون به یک شکل بوده است و میزان طراحی سوالات مفهومی و حفظی نیز تغییر قابل اهمیتی پیدا نکرده بوده است. به ترتیبی که در هر دو سال میزان سوالات مفهومی کمتر از 50 درصد سوالات آزمون بوده و تغییری در دو سال مشاهدهنمی شود. با توجه به مقایسه ی بهعمل آمده در آزمون سال 1390 و نیز 1391 نکاتی چند به عنوان پیشنهاد مطرح میشود که در بالاتر بردن کارایی آزمونهای آزمایشی مفید به نظر میرسد:
1ـ از مباحث مربوط به آزمون‌سازی و نحوه اجرا و نیز نمره‌دهی در آزمون‌های آزمایشی سوالات بیشتری طراحی شود.
2ـ مباحث کلی در درس سنجش و اندازه گیری بیشتر در طراحی سوالات مد نظر قرار گیرد و از اسامی خاص و نیز جزییات مربوط به آزمونها در حداقل تعداد در آزمون‌های آزمایشی استفاده شود. با توجه به پراکندگی بیش از اندازه موضوعات مورد استفاده در آزمون تمامی سرفصل کتابها به تناوب اهمیت در دستور کار طراحی سوالات قرار گیرد.
3ـ با توجه به اینکه بخش قابل توجهی از سوالات از کتاب سنجش و اندازه گیری در تعلیم و تربیت تالیف دکتر سیف طراحی شده بود این کتاب به عنوان منبع اصلی معرفی شود.

آزمون کودکان استثنایی سال 1390 به مانند بقیه مواد درسی در 20 سوال طراحی شده بوده است. و زمان نیز متعاقب با این کاهش کم شده بود که با توجه به میانگین زمان سوالات تفاوتی با سال قبل مشاهده نشد. در آزمون سال 1391 نکاتی حائز اهمیت است که برشمرده میشود. در سوالات آزمون امسل پراکندگی کمتری به نسبت سوالات سال 1390 وجود داشته است به طوری که از دو مبحث کودکان چند معلولیتی و نیز کودکان مبتلا به اختلات یادگیری هیچ سوالی طراحی نشده بوده است در حالی که این دو مبحث 5 سوال را در آزمون سال 1390 به خود اختصاص داده بود. با این حال نکته قابل توجه در آزمون سال 1391 ضریب دشواری سوالات بوده است که به میزان قابل توجهی نسبت به سوالات سال 1390 بیشتر بوده است. اما به لحاظ مفهومی بودن بین دو سال نکته ی قابل ذکری مشاهده نشد و میزان سوالات مفهومی در هر دو سال 90 و 91 به یک میزان بوده است. با توجه به مشاهده ی به عمل آمده در آزمون سال 1391 نکاتی را به عنوان پیشنهاد می توان مطرح کرد:
1ـ از میزان پراکندگی مباحث آزمون تغییری صورت نگیرد.
2ـ مباحث کلیدی با میزان بیشتری در دستور طراحی سوالات قرار بگیرد.
3ـ به لحاظ ضریب دشواری سوالات با میزان دشواری بیشتری در سال آتی طراحی شود تا از یادگیری طوطی وار دانشجویان در این درس کلیدی کاسته شود.
4ـ به لحاظ پیشنهاد برای منبع جدید به اعتقاد نگارنده نیازی به معرفی منابع جدیدتر وجود ندارد و منابع حال حاضر به لحاظ جامعیت کافی به نظر میرسد.
5ـ اگر چه به لحاظ وجود سوالاتی که توان پاسخگویی کمتری به نسبت بقیه سوالات داشته اند ، مفاهیم بیشتری از کتابهای مرجع برای مطالعه معرفی شود.
6ـ نکته ی حائز اهمیت دیگر در مفهومی بودن و حفظی بودن سوالات است که با توجه به حجم این دو سبک سوال در آزمون کودکان استثنایی روی سوالات حفظی تمرکز بیشتری صورت بگیرد.

*منبع : مدرسان شریف