معاون فرهنگی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، تحریم‌ها، عدم امکانات کافی، عدم حمایت‌های لازم، شرایط مربوط به اقتصاد کشور و عدم بهره‌گیری از ظرفیت‌های علمی را از جمله مسائلی دانست که باعث کاهش پیشرفت وضعیت علمی کشور شده‌اند.

به گزارش خبرنگار دانشگاهی خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، دکتر ضیا هاشمی که در برنامه تلویزیونی نگاه یک صحبت می‌کرد، گفت: شاهد نگرانی‌ها درباره کاهش پیشرفت نظام علمی کشور هستیم. دغدغه رشد علمی یک دغدغه جدی و ملی به حساب می‌آید و در حال حاضر میزان قدرت کشورهای دنیا با قدرت علمی آنان همخوانی دارد و بر این اساس سنجیده می‌شود. اگر بتوانیم سطح علمی بالاتری داشته باشیم، زندگی بهتری هم خواهیم داشت.

معاون فرهنگی وزارت علوم همچنین اظهار کرد: طبق فرمایشات مقام معظم رهبری اگر بخواهیم کشور با عزتی داشته باشیم، لازم است علم و کانون علمی که دانشگاه‌ها هستند تقویت شوند. در این مورد باید مراقب باشیم که سرعت علمی در کشور کم نشود.

هاشمی با اشاره به اینکه روند علمی کشور از 15 سال پیش شروع شده است، تاکید کرد که سهم ایران از علم در ابتدا و در خلال سال‌های 79 و 80، دو دهم درصد بوده است، اما این سهم روند صعودی داشته و در سال 90 که معادل 2011 میلادی است به 1.36 درصد رسیده است. از سال 2011 به بعد سرعت پیشرفت علمی در ایران کند شده است.

وی دلیل کند شدن سرعت علمی در ایران را تحریم‌ها،‌ عدم امکانات کافی، کم شدن انگیزه اساتید، عدم حمایت‌های لازم، شرایط مربوط به اقتصاد کشور و عدم بهره‌گیری از ظرفیت‌های علمی دانست و گفت: امکانات و زیر ساخت‌های علمی در کشور کافی نیست. تحریم‌ها در بخش‌های مختلف وجود داشته و شرایط علمی کشور را هم تحت تاثیر قرار داده است.

هاشمی بیان کرد: در سال 91 یا همان 2011 میلادی رتبه علمی ایران در آمارهای اسکوپوس به جایگاه هفدهم رسید و سال بعد نیز ایران در این رتبه متوقف شد که البته این اولین باری بود که پس از 15 سال ایران در یک جایگاه علمی متوقف می‌شد. سال 92 رتبه ایران به 18 رسید و این آمارها مربوط به زمانی است که هنوز وضعیت علمی کشور به دولت جدید تحویل داده نشده بود.

معاون فرهنگی وزارت علوم همچنین اضافه کرد: رتبه علمی ایران در اسکوپوس در سال 2014 به جایگاه شانزدهم رسید و این مسئله نشان می‌دهد که در دولت جدید با افت علمی روبرو نیستیم.

هاشمی ضمن تاکید بر اینکه شاخص‌های متفاوتی برای شناسایی وضعیت علمی کشورها وجود دارد، گفت: معروف ترین شاخص در جهان اسکوپوس است.

وی همچنین اظهار کرد:‌ در شش ماهه اول سال 2015 رتبه علمی ایران در جهان بر طبق آمار اسکوپوس به جایگاه شانزدهم رسید و میزان تولید علم ایران در خلال سال‌های 92، 93 و 94 و میزان تولید علم هم در سال جدید از 1.53 درصد سال گذشته به 1.71 درصد ارتقا یافت.

معاون فرهنگی وزارت علوم اعلام کرد: سال 2012، 39 یا 40 هزار مقاله برای ایران در اسکوپوس به ثبت رسیده است. سال 2013 تعداد مقالات به 39 هزار و 833 مقاله رسید و سال 2014 تعداد مقالات ایران در جامعه بین المللی به 41 هزار و 342 مقاله افزایش یافت. در شش ماهه نخست امسال هم 23 هزار و 600 مقاله تا کنون به ثبت رسیده است که اگر این میزان به همین نسبت تداوم پیدا کند، رشد خوبی را شاهد خواهیم بود. در مقطعی شاهد افت علمی در کشور بودیم، اما در دو سال اخیر روند رو به رشد وضعیت علمی کشور به چشم می‌خورد.

وی افزود: شاخص دوم ارزیابی وضعیت علمی کشورها مربوط به تعداد مقالات داغ و پر استناد است که سهم ایران از این نوع مقالات در سال 2012، 0.82 بوده است، اما در سال اخیر این میزان به 1.56 ارتقا یافته است و این مسئله نشان دهنده افزایش کیفیت مقالات است.

معاون فرهنگی وزارت علوم به وجود 13 دانشگاه ایران در میان یک درصد دانشگاه‌های برتر دنیا اشاره کرد و افزود: بر اساس شاخص‌های مختلف در حال حاضر در کشور افت علمی نداریم. این افت مربوط به سال 90 بوده است و از سال 93 به بعد شاهد رشد علمی کشور بوده‌ایم.

وی درباره حاشیه‌سازی در فضای علمی هم بیان کرد: حاشیه سازی‌ها در وزارت علوم اثر می‌گذارند، زیرا وزارت علوم عضوی از یک سیستم است و بدون حمایت مجلس نمی‌تواند به کار خود ادامه دهد. زمانی که مجلس وزیر پیشنهادی را تایید نکند، اقدامات وزارت علوم به تعویق می‌افتد و حاشیه‌ها به وجود می‌آیند.

معاون فرهنگی وزارت علوم همچنین اشاره کرد: بخشی از کند شدن روند علمی در کشور عادی است؛ زیرا رقابت‌ها شدیدتر می‌شوند و ما اگر ظرفیت‌های خالی را پر کنیم، رشد ایجاد می‌شود.

هاشمی از روسیه و ترکیه به عنوان رقبای جدی ایران در فضای علمی نام برد و افزود: اگر به دنبال علت افت علمی در ایران هستیم باید ببینیم در سال‌های 90 و 91 جامعه علمی ایران دستخوش چه مسائلی شده است و در این سال‌ها چه گذشته است.

معاون فرهنگی وزارت علوم ضمن اشاره به اینکه وزارت علوم از انتقادها استقبال می‌کند، در مورد برگزاری اردوهای مختلف دانشجویی هم صحبت کرد و گفت: باید برای برگزاری اردوهای سالم از قبیل راهیان نور، سفرهای علمی و اردوهای زیارتی اهتمام شود.

هاشمی در پایان درباره برگزاری‌ اردوهای مختلف دانشجویی هم گفت: اردوهایی که در آنها ضوابط عمل نشده است به آنان تذکر دادیم اما اردوهای خارج از محدوده دانشگاه که ممکن است عوارضی هم داشته باشند از محدوده کار وزارت علوم خارج هستند.

التهاب دانشگاه‌ها علت اصلی افت علمی در کشور

در ادامه محمدمهدی زاهدی، رئیس کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس شورای اسلامی گفت:‌ در سال‌های 2008 تا 2011 تقریبا 11 برابر متوسط دنیا رشد علمی داشته‌ایم، اما از سال 2011 به بعد شیب رشد علمی کشور حالت خطی دارد. در زمانی هم که رشد علمی داشته‌ایم رشد علمی ناشی از تلاش زیاد ما نبوده است، بلکه رقبای ما توانایی زیادی برای رشد در فضای علمی نداشته‌اند.

رئیس کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس اظهار کرد:‌ علت تنزل علمی ایران به خصوص در سال قبل، فضای ملتهب دانشگاه بوده است. نباید کاهش شیب وضعیت علمی کشور را نادیده بگیریم و انکار کنیم. چرخه تولید علم که شامل تبدیل ایده اولیه به مقاله و ورود آن به صنعت است، صرفا مربوط به تعداد مقالات نیست و باید بپذیریم که وضعیت تولید علم در ایران از چرخه نظر تا تولید ثروت، مناسب نیست و کاهش داشته است.

رئیس کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس در پایان گفت: طی دو سال گذشته مجموع مقالات اسکوپوس یا ISI‌ که مربوط به وزارت علوم بوده است، نسبت به قبل کاهش یافته اما علوم پزشکی این تعداد را جبران کرده است و لازم است تلاش کنیم که حاشیه‌ها در وزارت علوم کم باشند.