کنکور سراسری در ایران فقط یک آزمون علمی نیست و سال‌هاست به یکی از مهم‌ترین و سرنوشت‌سازترین رویدادهای آموزشی و حتی اجتماعی کشور تبدیل شده است. آزمونی که میلیون‌ها دانش‌آموز و خانواده‌هایشان ماه‌ها و گاهی سال‌ها زندگی، برنامه‌ریزی، هزینه و آرامش روانی خود را حول آن تنظیم می‌کنند تا شاید بتوانند به صندلی دانشگاه و رشته مورد علاقه‌شان برسند و آینده خود را تضمین کنند. به همین دلیل کوچک‌ترین تغییر در روند برگزاری کنکور، می‌تواند موج گسترده‌ای از نگرانی، استرس و سردرگمی را میان داوطلبان ایجاد کند؛ شرایطی که برای کنکور ۱۴۰۵ به دلیل وقوع دو جنگ تحمیلی طی یکسال، بیش از هر زمان دیگری خود را نشان داده است.

در حالی که هر سال زمان ثبت‌نام و برگزاری کنکور از ماه‌ها قبل مشخص می‌شد و داوطلبان می‌توانستند بر اساس تقویم آموزشی برنامه‌ریزی کنند، امسال شرایط متفاوت شده است. ثبت‌نام کنکور سراسری ۱۴۰۵ پس از حدود سه ماه تأخیر سرانجام از روز گذشته آغاز شد؛ تأخیری که به گفته مسئولان، ناشی از شرایط جنگی کشور، اختلالات گسترده اینترنت و نامشخص بودن زمان برگزاری امتحانات نهایی بوده است.

با این حال آغاز فرآیند ثبت‌نام این آزمون علاوه بر اینکه ابهامات را کاهش نداد، حتی این پرسش اصلی داوطلبان «کنکور دقیقا چه زمانی برگزار می‌شود؟» را پررنگ‌تر کرد.

گره زدن سرنوشت برگزاری کنکور به امتحانات نهایی

موضوعی که امسال شرایط آزمون سراسری را پیچیده‌تر کرده، وابستگی مستقیم زمان برگزاری آن به امتحانات نهایی پایه‌های یازدهم و دوازدهم است. براساس مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی، تأثیر سوابق تحصیلی در کنکور امسال ۶۰ درصد قطعی است و همین مسئله اهمیت امتحانات نهایی را دوچندان کرده است. در واقع تا زمانی که امتحانات نهایی برگزار نشود و نمرات دانش‌آموزان مشخص نشود، امکان برگزاری کنکور و اعلام نتایج نهایی نیز وجود ندارد.

اگرچه مسئولان سازمان سنجش آموزش کشور و وزارت علوم طی هفته‌های اخیر بارها اعلام کرده‌اند که زمان برگزاری کنکور منوط به تعیین تکلیف امتحانات نهایی است و حدود ۳۰ تا ۴۰ روز پس از پایان این آزمون‌ها، کنکور برگزار خواهد شد، اما با این حال هنوز زمان مشخصی برای برگزاری امتحانات نهایی اعلام نشده است. برخی گمانه‌زنی‌ها حاکی از آن است که اگر شرایط کشور مساعد باشد، این امتحانات از نیمه تیرماه آغاز می‌شود؛ موضوعی که می‌تواند زمان احتمالی برگزاری کنکور را به شهریورماه موکول کند.

احتمال آغاز دیرهنگام سال تحصیلی

نامشخص بودن زمان برگزاری کنکور صرفا نگرانی داوطلبان نیست. برخی مسئولان وزارت علوم معتقد هستند در صورت برگزاری آزمون در شهریورماه، فرآیند اعلام نتایج، انتخاب رشته و ثبت‌نام دانشگاه‌ها نیز با تأخیر جدی مواجه خواهد شد. برخی حتی احتمال می‌دهند آغاز کلاس‌های دانشگاه‌ها به نیمه دوم سال تحصیلی کشیده شود یا دانشگاه‌ها ناچار شوند بخشی از آموزش را در ماه‌های ابتدایی به صورت مجازی برگزار کنند.

این وضعیت در حالی مطرح می‌شود که نظام آموزشی کشور طی سال‌های اخیر تجربه‌های متعددی از تغییر تقویم آموزشی، آموزش مجازی و جابه‌جایی زمان آزمون‌ها را پشت سر گذاشته و بسیاری از دانشجویان و اساتید نسبت به کاهش کیفیت آموزشی در چنین شرایطی هشدار داده‌اند.

داوطلبان؛ خسته از بی‌خبری

در میان تمام این ابهامات، شاید بیشترین فشار بر دوش داوطلبانی باشد که ماه‌ها است در شرایطی فرسایشی درس می‌خوانند؛ بدون آنکه بدانند آزمون سرنوشت‌ساز چه زمانی برگزار می‌شود.

محمدپارسا مرادی یکی از داوطلبان رشته تجربی کنکور ۱۴۰۵ ضمن ابراز گلایه از بلاتکلیفی از زمان برگزاری کنکور به ایسنا گفت: از اول سال گفتند کنکور طبق برنامه برگزار می‌شود، بعد ثبت‌نام عقب افتاد، بعد گفتند امتحانات نهایی مشخص نیست. الان ما هر روز با استرس بیدار می‌شویم و نمی‌دانیم باید برای تیر بخوانیم یا شهریور.

این داوطلب ادامه می‌دهد: وقتی زمان برگزاری آزمون مشخص نباشد، آدم حتی نمی‌تواند برای خواب، درس خواندن یا مرور برنامه‌ریزی کند. واقعاً خسته شده‌ایم.

مائده کریمی داوطلب رشته ریاضی و فیزیک نیز به ایسنا می گوید بیشتر از خود کنکور، بلاتکلیفی اذیتمان می‌کند. هر روز در فضای مجازی یک تاریخ جدید می‌گویند. یک نفر می‌گوید مرداد، یکی می‌گوید شهریور. هیچ‌کس هم پاسخ روشنی نمی‌دهد.

این داوطلب که امسال هم امتحانات نهایی دارد و هم کنکور ادامه می دهد: این شرایط بلاتکلیفی استرس ما را دو برابر شده است. هم باید برای امتحانات نهایی آماده شویم که ۶۰ درصد تأثیر دارد، هم برای کنکور. اما هنوز زمان هیچ‌کدام دقیق مشخص نیست.

این داوطلب در ادامه می گوید ما در شرایط عادی هم استرس کنکور را داشتیم؛ حالا شرایط جنگی و اخبار مختلف هم اضافه شده است. خیلی از بچه‌ها واقعاً از نظر روحی به هم ریخته‌اند.

علی سبزواری از داوطلبان دیگر رشته هنر  با انتقاد از نبود اطلاع‌رسانی شفاف به ایسنا می‌گوید:  اگر قرار است کنکور دیرتر برگزار شود، صریح اعلام کنند. حتی اگر تاریخ قطعی نیست، حداقل یک بازه زمانی مشخص بدهند. این بی‌خبری بدترین بخش ماجراست.

این  داوطلب ادامه می‌دهد: با توجه به اینکه تاثیر معدل در کنکور ۶۰ درصد قطعی است اگر ما مطمئن باشیم سال تحصیلی نودانشجویان از بهمن ماه آغاز خواهد شد تصمیم می‌گیریم مجدد برای ترمیم معدل درس بخوانیم و در کنکور سال آینده شرکت کنیم. 

در این میان برخی مسئولان و کارشناسان بر این باور هستند که طولانی شدن فرآیند آمادگی برای کنکور می‌تواند بازده مطالعاتی دانش‌آموزان را کاهش دهد.

به گفته آنان، بسیاری از داوطلبان برنامه‌ریزی درسی خود را بر اساس زمان مشخصی تنظیم کرده بودند و حالا با طولانی شدن بازه انتظار، دچار فرسودگی ذهنی شده‌اند.

آنها هشدار می‌دهند که ادامه این وضعیت می‌تواند شکاف آموزشی را افزایش دهد؛ چراکه دانش‌آموزانی که از امکانات مالی و آموزشی بیشتری برخوردارند، راحت‌تر می‌توانند این دوره طولانی را مدیریت کنند، اما بسیاری از داوطلبان دیگر ممکن است از نظر روحی و آموزشی دچار افت شوند.

مطالبه اصلی؛ «شفافیت»

اگرچه بسیاری از داوطلبان و خانواده‌ها شرایط خاص کشور را درک می‌کنند و می‌دانند تصمیم‌گیری درباره برگزاری آزمون‌ها در وضعیت فعلی آسان نیست، اما آنچه بیش از هر چیز مطالبه می‌شود، شفافیت در اطلاع‌رسانی است. به اعتقاد آنان، حتی اگر امکان اعلام تاریخ قطعی وجود ندارد، سازمان سنجش می‌تواند سناریوهای احتمالی و بازه‌های زمانی مدنظر را به صورت رسمی اعلام کند تا از حجم شایعات و اخبار غیررسمی کاسته شود.

برخی کارشناسان نیز معتقدند سکوت و اطلاع‌رسانی قطره‌چکانی، بیش از هر عامل دیگری به اضطراب داوطلبان دامن زده است؛ داوطلبانی که این روزها نه فقط با فشار درس و آزمون، بلکه با نگرانی نسبت به آینده نامعلوم خود دست‌وپنجه نرم می‌کنند،البته باید در این میان شرایط برگزار کنندگان را هم در نظر گرفت و اینکه آنها نیز معذوریت‌های خود را دارند و برنامه ریزی برای برگزاری چنین آزمون سرنوشت‌سازی با توجه به جمیع شرایط موجود، کار ساده‌ای نیست.

کنکور؛ آزمونی فراتر از رقابت علمی

اکنون و در حالی که پس از مدت‌ها انتظار، فرایند ثبت‌نام کنکور آغاز شده است داوطلبان همچنان در انتظار اعلام زمان دقیق امتحانات نهایی و پس از آن، تاریخ برگزاری آزمون سراسری هستند؛ انتظاری فرسایشی که هر روز سخت‌تر می‌شود. شاید در شرایط فعلی بیش از هر چیز، داوطلبان به یک چشم‌انداز روشن نیاز دارند؛ حتی اگر آن چشم‌انداز با تأخیر و تغییر همراه باشد. چراکه برای بسیاری از آنان تحمل استرسِ بلاتکلیفی از خود کنکور سخت‌تر شده است.