با تداوم برگزاری مجازی کلاس‌های دانشگاهی در پی شرایط جنگی و امنیتی کشور، اکنون و در آستانه فصل امتحانات یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های دانشجویان به نحوه برگزاری آزمون‌های پایان‌ترم و تصمیم دانشگاه‌ها درباره حضوری یا مجازی بودن امتحانات بازمی‌گردد؛ موضوعی که اگرچه هنوز در بسیاری از دانشگاه‌ها به جمع‌بندی نهایی نرسیده، اما وزارت علوم برای کاهش فشارهای آموزشی و روانی دانشجویان، بسته‌ای از تسهیلات حمایتی را به دانشگاه‌ها ابلاغ کرده است.

حذف ترم در شرایط عادی

در شرایط عادی آموزشی و به طور معمول، در آیین‌نامه‌های آموزشی دانشگاه‌ها، سازوکارهایی برای مواقعی که دانشجو به دلایل مختلف قادر به ادامه تحصیل نیست، پیش‌بینی شده است. این موارد شامل “حذف اضطراری دروس” که در بازه زمانی مشخصی تا پنج هفته مانده به پایان ترم و با تأیید گروه آموزشی، صرفاً برای دروس نظری و با رعایت سقف واحد باقی‌مانده امکان‌پذیر است، و همچنین «مرخصی تحصیلی» می‌شود.

علاوه بر این، در شرایط عادی، حذف ترم تحصیلی نیز با دلایل موجهی نظیر مسائل پزشکی (با تأیید پزشک معتمد)، فوت اقوام درجه یک، زایمان، یا بیماری‌های خاص روحی و روانی (با تأیید مشاور دانشگاه) امکان‌پذیر است. اما موافقت نهایی با این درخواست‌ها کاملاً به نظر مسئولان دانشگاه و در برخی موارد، هیئت رئیسه بستگی دارد و کاملاً نادر است که حذف ترم بدون احتساب سنوات تحصیلی صورت پذیرد. در این شرایط، دانشگاه‌ها موظف به بازگرداندن حداقل بخشی از شهریه دانشجویان شهریه‌پرداز هستند، هرچند در عمل، بسیاری از دانشگاه‌ها این شهریه را عودت نمی‌دهند و دانشجویان ملزم به تسویه بدهی ترم جاری برای ثبت درخواست حذف ترم هستند. دانشجویان روزانه اما از پرداخت هزینه معافند.

تسهیلات حمایتی در ترم جدید

با این حال، شرایط ویژه ترم جاری و پیامدهای ناشی از وضعیت بحرانی کشور سبب شد وزارت علوم با هدف حمایت از دانشجویان، بسته‌ای از تسهیلات آموزشی را به دانشگاه‌ها ابلاغ کند؛ بسته‌ای که یکی از مهم‌ترین محورهای آن، امکان حذف ترم یا حذف برخی دروس بدون احتساب در سنوات تحصیلی دانشجویان است.

بر اساس این ابلاغیه، برای دانشجویان مقاطع کاردانی، کارشناسی و کارشناسی ارشد که در نیم‌سال دوم سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ با گذراندن دروس عملی، مهارتی یا اشتغال‌پذیری امکان فراغت از تحصیل پیدا می‌کنند، در صورت حذف این دروس و رسیدن تعداد واحدهای باقی‌مانده به حداقل مجاز، امکان دانش‌آموختگی فراهم خواهد شد. دانشگاه‌ها همچنین می‌توانند در مواردی به جای این دروس، یک درس نظری جایگزین ارائه کنند.

این بسته همچنین شامل تسهیلاتی برای دانشجویان دکتری است. شرایط “دفاع مشروط” برای دانشجویانی که آمادگی دفاع از رساله خود را دارند اما منتظر پذیرش مقالات هستند، فراهم شده است. این دانشجویان می‌توانند با پیشنهاد استاد راهنما و تأیید هیئت داوران، جلسه دفاع را برگزار کنند و صدور دانش‌آموختگی نهایی منوط به ارائه پذیرش مقاله خواهد بود. دانشگاه‌ها موظفند پیش از برگزاری جلسه دفاع، تعهد کتبی دانشجویان را برای ارائه پذیرش مقاله اخذ کنند.

در بخش دیگری از این ابلاغیه، با توجه به برگزاری حضوری کلاس‌ها در دستور کار، اما با قابلیت برگزاری مجازی در شرایط ویژه، برنامه‌ریزی جلسات دفاع پایان‌نامه کارشناسی ارشد و رساله دکتری بر مبنای برگزاری حضوری اعلام شده است. همچنین، حذف ترم بدون احتساب در سنوات برای دانشجویان تحصیلات تکمیلی که پروپوزال خود را تصویب کرده‌اند، با تأیید دانشگاه امکان‌پذیر خواهد بود. این بسته سیاستی، بخشی از اقدامات وزارت علوم برای افزایش انعطاف‌پذیری نظام آموزش عالی، حفظ تداوم آموزشی و کاهش آسیب‌های ناشی از شرایط جنگی و اختلالات زیرساختی در شرایط ویژه نیمسال دوم ۱۴۰۵-۱۴۰۴ عنوان شده است.

در خصوص آزمون جامع دکتری تخصصی نیز مقرر شده است در صورتی که دانشگاهی آزمون جامع را پیش از ۱۵ خردادماه ۱۴۰۵ برگزار کند، برای دانشجویانی که امکان حضور یا آمادگی شرکت در آزمون را نداشته‌اند، امکان برگزاری مجدد در تابستان ۱۴۰۵ فراهم شود. همچنین برگزاری آزمون جامع به صورت مجازی یا حضوری به تشخیص دانشگاه مجاز اعلام شده است.

دانشگاه‌های پیشرو برای حذف ترم

در همین راستا، برخی دانشگاه‌ها نسبت به اجرای این تسهیلات پیشگام شده‌اند. به طوریکه دانشگاه تهران با درخواست برخی از دانشجویان برای حذف ترم تحصیلی و حذف چند درس برای نیمسال تحصیلی جاری موافقت کرده است. بر این اساس، دانشجویان متقاضی می‌توانند تا پایان اردیبهشت ماه درخواست خود را ثبت کنند. حذف ترم تحصیلی دانشجویان این دانشگاه بدون احتساب سنوات تحصیلی خواهد بود و دانشجویان باید از طریق ایمیل، تماس تلفنی یا مراجعه حضوری به معاونت آموزشی واحد مربوطه درخواست خود را ثبت کنند. البته لازم به ذکر است که در صورت حذف ترم، مطابق ضوابط امکانات رفاهی و آموزشی برای دانشجویان متوقف خواهد شد.

پیش از این نیز شورای آموزشی دانشگاه تهران، مهلت برگزاری جلسات دفاع از طرح پیشنهادی رساله و پایان‌نامه در نیمسال اول تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ را تا پایان تیرماه ۱۴۰۵ با رعایت شرایطی تمدید کرده بود. برای این دسته از دانشجویان ترم نیمسال دوم ۱۴۰۴-۲ فعال می‌شود،

اما از پرداخت شهریه این نیمسال معاف خواهند بود (پس از صدور مجوز از سوی هیئت رئیسه دانشگاه). تاریخ دانش‌آموختگی همان روز برگزاری جلسه دفاعیه برای دانشجویان تحصیلات تکمیلی خواهد بود و برگزاری جلسه دفاعیه به صورت برخط نیز بلامانع است.

دانشگاه شهید بهشتی نیز جزئیات و شرایط حذف ترم بدون احتساب در سنوات را برای دانشجویان مقاطع تحصیلات تکمیلی در نیمسال دوم تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ اعلام کرده است.

در همین راستا دانشگاه خوارزمی نیز با هدف تسهیل‌گری آموزشی در شرایط خاص کشور، مجموعه‌ای از مصوبات حمایتی و آموزشی را در شورای آموزشی دانشگاه به تصویب رساند.

بر این اساس درخواست دانشجویان در شرف فارغ‌التحصیلی در نیمسال دوم سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ درباره دروس مهارتی ـ عملی، در شهریورماه ۱۴۰۵ در کمیته منتخب شورای آموزش بررسی خواهد شد تا متناسب با شرایط هر دانشکده درباره حذف یا تعیین تکلیف این دروس تصمیم‌گیری شود.

همچنین دانشجویان کارشناسی ارشد در نیمسال‌های چهارم تا ششم و دانشجویان دکتری در نیمسال‌های هشتم تا دهم که دارای پروپوزال مصوب و ثبت‌شده در سامانه گلستان هستند، می‌توانند از ابتدای خردادماه ۱۴۰۵ درخواست حذف ترم بدون احتساب در سنوات را از طریق سامانه سجاد ثبت کنند تا درخواست آنان در کمیسیون موارد خاص دانشگاه بررسی شود.

اگرچه هنوز تصمیم نهایی درباره نحوه برگزاری امتحانات پایان‌ترم در بسیاری از دانشگاه‌ها اعلام نشده، اما ابلاغ بسته‌های حمایتی وزارت علوم و آغاز اجرای آنها در برخی دانشگاه‌ها، نشان‌دهنده تلاش نظام آموزش عالی برای کاهش تبعات آموزشی شرایط بحرانی و ایجاد انعطاف بیشتر برای دانشجویان در ترم جاری است.