دکتر طاهره چنگیز در نشست هم‌اندیشی و پرسش و پاسخ که با حضور برخی از اعضای شورای مرکزی صنفی دانشجویان علوم پزشکی کشور و مسؤولان معاونت آموزشی وزارت بهداشت به صورت وبیناری با موضوع «بررسی سؤالات و ابهامات مطرح شده از سوی دانشجویان در خصوص آزمون‌های جامع علوم پایه و پیش‌کارورزی» برگزار شد، با تأکید بر این‌که ارتباط و تعامل نهادهای دانشجویی خصوصاً شوراهای صنفی دانشجویان علوم پزشکی کشور با مسؤولان دانشگاهی و ستادی باید بر مبنای «تعامل منطقی توأم با درک متقابل و تفاهم» باشد، خطاب به دبیر کل و برخی از اعضای شورای مرکزی صنفی دانشجویان علوم پزشکی کشور، گفت: همه دانشجویان خصوصاً دانشجویانی که به نمایندگی از دیگر دانشجویان پیگیر امور صنفی و آموزشی آنها هستند، باید اصول یک تعامل واقعی را شناخته و بپذیریم.

وی افزود: تعامل به معنی این نیست که یکی دائماً در جایگاه مطالبه‌گرِ مطلق بنشیند و دیگری مأمور و مکلف به پاسخگویی مداوم باشد. متأسفانه در مدت اخیر و در بستر تحولاتی که پشت سر گذاشتیم، رابطه میان شوراهای صنفی دانشجویی و معاونت آموزشی دانشگاه‌ها و ستاد بیشتر به یک رابطه “مطالبه‌گری – پاسخگویی” تبدیل شده است؛ رابطه‌ای که به نظر من به هیچ عنوان عادلانه نیست. این الگو که شما دائماً در کانال‌ها و رسانه‌های خود بیانیه بدهید، اطلاعیه صادر کنید، مطالبه‌گری کنید و بعد مثلاً انتظار داشته باشید که معاونت آموزشی یا معاونت فرهنگی و دانشجویی وزارت بهداشت مکلفند فوراً پاسخگوی شما باشند، نامش تعامل نخواهد بود.

دکتر چنگیز تصریح کرد: اسمی که می‌توان روی این مدل رفتار گذاشت، “رابطه طلبکار – بدهکار” است. قاعدتاً اگر قرار باشد ارتباط ما و شما در فرآیند تصمیم‌گیری‌های کلان آموزشی به ارتباط بدهکار ‌- طلبکار منتهی بشود، یک اثر روانی گریزناپذیر دارد؛ ماهیتأ هیچ بدهکاری در دنیا از دیدن طلبکارش لذت نمی‌برد و دوست ندارد طلبکارش را ببیند. بنابراین اگر قرار است ما در این سیستم با هم «تعامل توأم با تفاهم» واقعی داشته باشیم، باید بتوانیم با هم گفتگو کنیم، با همدیگر دوست باشیم و اهداف نظام سلامت را با هم جلو ببریم، بنابراین این رویه باید به طور اساسی تغییر کند.

معاون آموزشی وزارت بهداشت تأکید کرد: بازی بدهکار- ‌طلبکار باید جای خودش را به بازیِ گفتگو با هم دور یک میز را دهد که در کانون‌اش روی مصالح دانشگاه و کشور صحبت کنیم. البته من می‌خواهم این نکته را با صراحت بگویم که به هیچ عنوان شما را طلبکارهای خودم نمی‌دانم؛ به هیچ عنوان فکر نمی‌کنم دانشجویان طلبکاران سیستم آموزشی هستند و ما بدهکار آن‌ها. من فکر می‌کنم که ما همه اعضای یک خانواده بزرگ هستیم، شما بچه‌های ما هستید و ما حکم خانواده شما را داریم.

دکتر چنگیز افزود: در یک چارچوب خانواده‌محور، مسؤولیت‌پذیری متقابل حرف اول را می‌زند؛ همان‌طوری که هیچ بچه‌ای در محیط خانه نمی‌آید یقه مادرش را دم‌به‌دقیقه بگیرد و بگوید تو به من بدهکاری و تو باید حتماً این کار را برای من بکنی یا فلان امتیاز را به من بدهی، بلکه فرزند در درون خانه احساس مسؤولیت می‌کند، احساس وظیفه می‌کند و شرایط و مقتضیات خانه را درک می‌کند؛ انتظار دارم دانشجوها و شوراهای صنفی دانشجویان هم در این شرایط خاص کشور، همین‌طور برخورد بکنند.

بازخوانی گام‌به‌گام اقدامات تسهیل‌گرایانه معاونت آموزشی از دی‌ماه ۱۴۰۴

دکتر چنگیز گفت: از زمان اتفاقات ناگوار دی‌ماه سال گذشته که کشور و ذهن دانشجویان را درگیر کرد، وقتی بدنه دانشجویی اعلام کرد به دلیل شرایط روانی حاکم امکان حضور در امتحانات را ندارد و متقاضی آزمونهای مجازی شد، ما چه کردیم؟ سیستم با انعطاف کامل در ضمن حفظ استانداردهای آموزشی موافقت کرد  آزمونها صرفا حضوری باشد اما وضعیت نمرات آزمونهای ترم تحصیلی دانشجویان غایب به صورت ” ناتمام” ثبت شد تا هیچ‌کس آسیب نبیند و برای اینکه بچه‌ها بلاتکلیف نمانند، اجازه دادیم ترم جدید تحصیلی را آغاز کنند، در حالی که هنوز برخی نمرات دروس ترم قبل آن‌ها ناتمام بود.

وی ادامه داد: بعد از آن، وقتی در اسفندماه سال گذشته به دلیل تجاوز دشمن به کشور شرایط برگزاری آزمون‌های جامع علوم پایه و پیش‌کارورزی و دیگر آزمون‌ها فراهم نشد، تلاش کردیم مسیر تسهیل‌گری تحصیلی دانشجویان را در پی بگیریم و به آنها اجازه دادیم ورود به مقطع بعدی (مانند دوره فیزیوپاتولوژی یا کارورزی) را به صورت مشروط آغاز کنند، با این پیش‌فرض و تعهد که در اولین فرصتِ ممکن، آزمون جامع برگزار شود و در آزمون شرکت کنند.

 پیش‌دستی در گشایش آموزشی و رد رویکرد تقابلی

دکتر چنگیز با اشاره به استمرار شرایط خاص در کشور تصریح کرد: در ادامه این روند قبل از این‌که درخواستی از سوی دانشجویان مطرح شود، ما خودمان را به جای دانشجویان گذاشتیم؛ به‌خصوص بچه‌هایی که دوره فشرده و سنگین فیزیوپاتولوژی را شروع کرده بودند. می‌دانستیم که ترم بسیار سختی دارند، دروس فیزیوپات جاری است و امتحانات معوقه ترم قبل را هم دارند. ما می‌دانستیم که حتی اگر اعلام می‌کردیم امتحان در خردادماه جاری برگزار می‌شود، دانشجویان و شورای صنفی بعدها پیگیر خواهند شد که در این شرایط ویژه کشور برای ما گشایشی ایجاد کنید. ما این گشایش و تسهیل‌گری را قبل از درخواست دانشجویان و با هدف درک شرایط آنها انجام دادیم و شرط معدل را جایگزین آزمون‌های مذکور کردیم.

معاون آموزشی وزارت بهداشت با تبیین روش تحقیق و منطق ریاضی پشتوانه طرح شرط معدل جایگزین امتحانات جامع علوم پایه و پیش‌کارورزی، گفت:‌ ما در ستاد با یک پرسش متدولوژیک روبرو بودیم: آیا در بین دانشجویان کسانی هستند که با یک منطق محکم علمی بشود گفت که این‌ها اگر آزمون جامع کتبی هم بدهند، به احتمال قریب به یقین قبول می‌شوند؟ ما آمدیم و دیتای دوره‌های قبلی را با کمک مرکز سنجش به طور دقیق بررسی کردیم و دیدیم به لحاظ آماری می‌توان با ۹۰ تا ۹۵ درصد اطمینان  پیش بینی کرد کسانی که معدلشان در یک سطح مشخص (مانند بالای ۱۵ در پیش‌کارورزی) بوده، در آزمون‌های کتبی نیز قبول می‌شدند. بنابراین تصمیم گرفتیم فشار و استرس آزمون جامع را از روی دوش این گروه که اطمینان بالایی به موفقیتشان داشتیم برداریم تا بتوانند بر دروس مقطع جدید تمرکز کنند.

دلایل علمی و آماری جایگزینی شرط معدل با آزمون‌های جامع علوم پایه و پیش‌کارورزی  

معاون آموزشی وزارت بهداشت در پاسخ به این سؤال که چرا نمره معدل ۱۴ و ۱۵ به ترتیب به عنوان کمینه معدل قبولی در آزمون‌های جامع علوم پایه و پیش‌کارورزی انتخاب شده است، گفت: دانشجویان با این موضوع آشنایی دارند که در شرایط عدم قطعیت، سیستم آگاهانه یک حد خطای ۵ تا ۱۰ درصدی را پذیرفته است. این یعنی ممکن است فردی معدل بالایی داشته باشد اما اگر در آزمون شرکت می کرد رد می‌شد، ولی سیستم این خطا را به نفع دانشجو نادیده گرفته است. بنابراین نباید بپرسید تکلیف کسانی که قبلاً با نمرات پایین‌تر قبول می‌شدند چیست؛ هدف ما معاف کردن کسانی بود که با ۹۰ درصد اطمینان قبول می‌شدند.

وی در ادامه با اشاره به موضوع آزمون مجازی تأکید کرد: اما در مورد آزمون مجازی؛ من با صراحت اعلام می‌کنم آزمون مجازی که در آن سیستم آموزشی نتواند احراز هویت دقیق انجام دهد و هیچ نظارت مستقیمی بر دانشجو در حین پاسخ‌گویی به سؤالات وجود نداشته باشد، به هیچ عنوان مورد تأیید ما نیست به طوری که با این وضعیت اگر بر اساس معیارهای فیزیکیِ ثابت مثل قد یا وزن به دانشجو نمره بدهیم، نمرات پایاتری به دست خواهد آمد. ما پای این اصول کیفی ایستاده‌ایم.

کالبدشکافی داده‌های آماری از زبان دبیر شورای آموزش پزشکی عمومی

در ادامه این جلسه، دکتر مرضیه نجومی، دبیر شورای آموزش پزشکی عمومی، با ارائه آمار استخراج‌شده از سامانه مرکز سنجش علوم پزشکی، بستر اجرایی و اعتبارسنجی طرح معافیت شرط معدل را این‌گونه تشریح کرد و گفت: همان‌طور که استاد چنگیز فرمودند، ما برای اتخاذ این تصمیم (جایگزینی شرط معدل به جای شرکت در آزمون جامع علوم پایه و پیش‌کارورزی) به یک کار برآوردی و تخمینی علمی نیاز داشتیم. ما با همکاری نزدیک مرکز سنجش آموزش پزشکی، یک آنالیز بسیار دقیق روی میانگین نمرات دوره‌های قبل انجام دادیم. هدف اصلی این بود که ببینیم دانشجویان در دوره‌های گذشته با چه نمراتی و چه سطح معدلی در امتحان جامع پیش‌کارورزی قبول می‌شدند.

دبیر شورای آموزش پزشکی عمومی تصریح کرد:‌ خروجی این آنالیز نشان داد که اگر معدل ۱۴ را نقطه برش تعیین‌شده قرار دهیم، اکثریت مطلق دانشجویان توانمند و واجد شرایط را شامل می‌شود. اساساً فلسفه نقطه برش این است که مرزبندی مشخصی ایجاد کند؛ نقطه برشی که شامل ۱۰۰ درصد افراد بشود، دیگر یک معیار علمی و سنجشی محسوب نمی‌شود.

تبیین آماری وضعیت پیش‌کارورزی و متغیر دانشگاه‌های کوچک

دکتر نجومی با ارائه داده‌های ثبت‌شده در دبیرخانه شورای پزشکی عمومی، تصویری روشن از پراکندگی نمرات در سطح کشور ارائه داد و گفت: در بررسی نمره معدل کسانی که در آزمون پیش‌کارورزی دوره‌های گذشته قبول شده‌اند، آنالیزها نشان داد که حدود ۸۱ درصد از دانشجویان دارای معدل بالای ۱۵ هستند و عملاً مشمول این تسهیل‌گری و معافیت از آزمون شده‌اند. البته ما در بررسی‌هایمان به تفکیک دانشگاه‌ها هم اقدام کردیم. در برخی از دانشگاه‌ها، درصد معدل‌های زیر ۱۴ یا زیر ۱۵ در آمار بالا نشان داده می‌شد و این ابهام را ایجاد می‌کرد که شاید طرح عادلانه نیست. اما وقتی دیتای این دانشگاه‌ها را کالبدشکافی کردیم، مشخص شد که تعداد کل دانشجویان واجد شرایط در این مراکز بسیار کم بوده است؛ یعنی دانشگاه تعداد خیلی کمی داوطلب داشته است.

دبیر شورای پزشکی عمومی معاونت آموزشی وزارت بهداشت به آمار یکی از دانشگاه‌های علوم پزشکی که تعداد افرادی که نمره معدل پایین‌تر از ۱۵ زیادتری داشتند، اشاره کرد و توضیح داد: به عنوان نمونه، ما دانشگاهی داشتیم که آمارها نشان می‌داد ۵۰ درصد دانشجویانش زیر نمره ۱۵ هستند، اما وقتی به جمعیت نگاه کردیم، این ۵۰ درصد در واقع تعداد یک نفر بود. یعنی کلاً دو نفر بودند که یک نفرشان زیر ۱۵ شده بود و نمره پایین همان یک یا دو نفر، آمار کل آن مرکز را تغییر داده بود. از طرفی، این تعداد کم در دانشگاه‌های کوچک، احتمالاً مواردی بودند که از مردودی‌ها و مانده‌های آزمون‌های سال‌های قبل شامل می‌شدند.

وی افزود: وجود همین موارد کوچک و زیر ۱۰ نفر در برخی دانشگاه‌ها باعث شده بود که میانگین ۸۱ درصدی کل کشور ما یک مقدار دچار کم‌برآوردی بشود. محاسبات ما نشان می‌دهد که اگر این موارد استثنایی و دانشگاه‌های کوچک را از دایره آمار خارج می‌کردیم، میزان واقعی معافیت در آزمون پیش‌کارورزی به ۸۵ درصد و در علوم پایه به بالای ۸۰ درصد می‌رسید.

دکتر نجومی ادامه داد: به بیان دیگر طبق مستندات سال‌های گذشته، در سال‌های گذشته حدود ۸۵ درصد افرادی که معدل بالای ۱۵ داشتند در آزمون پیش‌کارورزی قبول شده‌اند و در آزمون‌های جامع علوم پایه بیش از ۸۰ درصد دانشجویانی که معدل ۱۵ داشتند در آزمون مذکور قبول شده‌اند.

مقایسه الگوی وزارت بهداشت با ساختار وزارت علوم

دبیر شورای آموزش پزشکی عمومی، در دفاع از منطقِ باز نگه‌داشتن فرآیند ارزیابی برای مابقی دانشجویان، به الگوهای مواجهه با بحران در سایر ارکان آموزش عالی اشاره کرد و گفت: ما واقعاً می‌توانستیم سناریوهای دیگری را اجرا کنیم. به طور مثال امسال اگر شرایط برگزاری کنکور سراسری در کشور وجود نداشته باشد، آیا وزارت علوم می‌آید به داوطلبان بگوید همین‌جوری و بدون ارزیابی بروند وارد دانشگاه بشوند؟ قطعاً خیر؛ وزارت علوم می‌گوید صبر کنید تا شرایط برگزاری فراهم بشود تا بتونیم کنکور را برگزار کنیم و متقاضیان بتوانند بر اساس سنجش وارد دانشگاه شوند.

دکتر نجومی خاطرنشان کرد: در وزارت بهداشت هم ممکن بود چنین کاری بشود و همه‌چیز را متوقف کنیم تا شرایط امتحان کتبی فراهم شود؛ ولی دیدیم بالاخره دانشجوی پزشکی دوره‌اش طولانی است، عمر تحصیلی دانشجویان اهمیت دارد و شرط معدل هم با این دیتاهایی (داده‌هایی) که در دست داریم می‌تواند تا حدی معقول و قابل اتکا باشد، در واقع این فرمول تسهیل‌گرایانه را جایگزین کردیم تا کار زمین نماند.

در بخش دیگری از این جلسه وبیناری معاون آموزشی وزارت بهداشت گفت: دانشجو باید با نگاهی بالغانه بداند که شرکت در آزمون، مجازات یا تنبیه نیست بلکه آزمون برای اطمینان از حصول یادگیری است. اگر این اطمینان را با کسب یک معدل بالاتر از حداقل به دست نیاوردیم، باید با دادن فرصت و توفیق اجباری مطالعه مجدد و کسب نمره قبولی در آزمون جامع به دست بیاوریم. آزمون یک روال عادی آموزشی برای سنجش سطح دانش است. هدف سیستم آموزشی مچ‌گیری یا سخت‌گیری بی‌مورد نیست، بلکه صیانت از کیفیت، اعتبار و ارزش مدرک تحصیلی خود دانشجو در جامعه است تا فردا روزی که به عنوان پزشک وارد عرصه درمان می‌شود، جامعه به مدرک او اعتماد داشته باشد.

در ادامه، نمایندگان شوراهای صنفی دانشجویان علوم پزشکی کشور خواستار شفاف‌سازی و طرح دلایل برخی از بخشنامه‌های صادر شده در معاونت آموزشی وزارت بهداشت در زمان مقتضی مربوطه شده و اعلام آمادگی کردند که در کنار طرح مشکلات و دغدغه‌های دانشجویان، بتوانند نقش آگاه‌سازی و اطلاع‌رسانی موضوعات آموزشی را ایفا کنند.

پاسخ به درخواست تسری شرط معدل به مردودین شهریور و مبنای محاسبه معدل

در ادامه این جلسه وبیناری، نمایندگان شوراهای صنفی دانشجویان علوم پزشکی کشور خواستار برقراری شرط قبولی معدل ۱۴ برای مردودین آزمون شهریورماه دو آزمون جامع علوم پایه و پیش‌کارورزی که مقرر بود در آزمون ۱۴ اسفندماه شرکت کنند، شدند.

معاون آموزشی وزارت بهداشت در پاسخ به این سؤال دانشجویان گفت: بخش‌نامه صادر شده از سوی معاونت آموزشی وزارت بهداشت تصریح می‌کند که این بخش‌نامه شامل حال کسانی است که  به صورت مشروط  مقطع بعدی را در نیمسال دوم سال تحصیلی جاری شروع کرده‌اند.

معاون آموزشی وزارت بهداشت در بخش دیگری از سخنان خود در پاسخ به درخواست برخی از دانشجویان که درخواست داشتند تا مبنای معدل کسانی که آزمون پیش‌کارورزی داشتند، معدل دوره پیش‌بالینی باشد، گفت: مبنای معدل ۱۵ که مبنای معافیت از آزمون‌های پیش‌کارورزی است مربوط به معدل کل دوره علوم پایه و فیزیوپات و کارآموزی است و اگر مقرر باشد ملاک محاسبه معدل دانشجویان فقط دوره فیزیوپات و کارآموزی باشد، معدل مبنا روی نمره ۱۶ خواهد بود. مضاف بر این‌که حساب کردن و جداکردن این معدل در سامانه سما کار راحتی نیست و آن چیزی که الان هم ملاک است برای ورود به آزمون پیش‌کارورزی، معدل کل ۱۴ است و نه معدل دوره فیزیوپات و کارآموزی.

دکتر چنگیز تصریح کرد: بنابراین ملاک محاسبه معدل ۱۵ برای معافیت از آزمون پیش‌کارورزی، معدل کل از ابتدا تا پایان کارآموزی است و این معدل با اعداد و ارقام مطرح شده قابل دفاع و استناد است. در عین حال دروس شناور هم در معدل کل حساب می‌شود.

صیانت از کیفیت آموزش پزشکی و وظیفه اصلی دانشجو

دکتر چنگیز از نمایندگان شورای صنفی دانشجویان خواست که این پیام را به دانشجویان منتقل کنند که اگر درس بخوانید هیچ کجا ضرر نمی‌کنید و نباید انتظار داشت بدون درس خواندن و سرسری گرفتن فرآیندهای آموزشی، با کسانی که به موقع به وظیفه دانشجویی‌شان عمل کرده‌اند برابر باشید. اولین وظیفه‌ هر دانشجو به عنوان دانشجو، درس خواندن است و وظایف بعدی در پی آن قرار می‌گیرد. تک‌تک دانشجویان علوم پزشکی کشور صندلی‌هایی را اشغال کرده‌اند که این صندلی‌ها جای کسی است که باید مهارت‌ها و تفکر علمی لازم برای پزشک شدن را کسب کند. تصور غلطی در بین عده ای از دانشجویان شکل گرفته که دوره علوم پایه اهمیتی در عمکرد آینده پزشکی و دندانپزشکی ندارد در حالی که تک تک دروس دوره مهم است و دوره علوم پایه نقش ویژه ای در شکل گیری تفکر علمی در بین دانشجویان دارد.

در ادامه این جلسه معاون آموزشی وزارت بهداشت، خطاب به دبیران شورای مرکزی دانشجویان علوم پزشکی کشور، گفت: «ما در جلسات مختلف از معاونان آموزشی دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور می‌خواهیم که در تصمیم‌گیری‌ها از نظرات دانشجویان و شوراهای صنفی استفاده کنند، در عین حال هم دبیران شوراهای صنفی علوم پزشکی سراسر کشور باید مراقبت کنند که مطالبات و درخواست‌های آنها نباید فقط شامل حال دانشجویان کم‌رمق دانشگاه شود و این نهاد دانشجویی به تریبون بیان نظرات و درخواست‌های دانشجویانی که نمرات کمتر و عملکرد آموزشی ضعیفتری دارند تبدیل شود».

به گزارش روابط عمومی معاونت آموزشی وزارت بهداشت، وی تأکید کرد: مطالبه‌گری شوراهای صنفی باید به سمت جدی‌گرفتن آموزش در دانشگاه باشد و نه این‌که سمت و سوی درخواست‌ها و مطالبات شورای صنفی به سمت شل کردن مقررات آموزشی و پایین‌آوردن استانداردها باشد. از دانشجویان انتظار می‌رود در این فرصت باقی‌مانده، تمام انرژی، توان و وقت خود را به جای صرف کردن برای نگارش بیانیه‌های تند، فضاسازی‌های رسانه‌ای و نامه‌نگاری‌های مداوم و فرساینده، کاملاً روی مطالعه، تقویت بنیه علمی و تمرکز بر امتحانات و تکالیف آموزشی بگذارند.